The trends
Chúng ta đang chứng kiến một nghịch lý: Khi công cụ AI ngày càng thông minh, rẻ và dồi dào như “nước máy”, thì sự lo âu về vị thế của con người lại càng tăng cao. Nếu AI có thể viết code sạch hơn, lên plan nhanh hơn và phân tích data sâu hơn, thì đâu là “thành trì” cuối cùng của một nhân sự cấp Leader đến cấp cao? Câu trả lời đó là “GU” (Taste). CEO Nvidia, Jensen Huang cũng đã đưa ra một quan điểm nổi bật về vai trò của con người trong kỷ nguyên AI: “không phải trí tuệ (IQ) hay kiến thức chuyên môn đơn thuần, mà chính là “gu (taste)” – tức khả năng phán đoán và định hướng, mới là yếu tố quyết định thành công trong tương lai có AI.
Tổng quan
Bài viết này sẽ không bàn về cách dùng prompt sao cho hay, mà bàn về tư duy cốt lõi để điều khiển AI. Trong kỷ nguyên này, chúng ta đang chuyển dịch từ cuộc đua “How to do” (Làm thế nào – việc của AI) sang cuộc đua “What to do” (Làm cái gì – việc của người có Gu).
“Gu” ở đây không phải là sở thích ăn mặc hay âm nhạc, mà là năng lực ra quyết định trong sự mơ hồ – thứ mà AI chưa thể (và có lẽ khó lòng) sao chép được.
1. Định nghĩa lại chữ "Gu" dưới lăng kính thuật toán
Dưới góc độ của AI, “Gu” của con người thực chất là một bộ lọc (Filter) cực kỳ phức tạp được xây dựng từ Trải nghiệm và Cảm xúc.
Với AI: Mọi dữ liệu đều bình đẳng. Một câu slogan “sến súa” và một câu slogan “tinh tế” đối với AI chỉ khác nhau về xác suất xuất hiện của các từ ngữ. AI không cảm thấy “ngượng” khi viết ra một câu văn dở.
Với Con người: “Gu” là khả năng biết cái gì KHÔNG nên làm. Trong một ma trận 100 ý tưởng AI đưa ra, người có “Gu” không cần đọc hết, họ chỉ cần lướt qua và biết ngay 99 ý tưởng nào là rác, và ý tưởng nào sẽ chạm được vào “insight” sâu thẳm của khách hàng. Có thể ví von rằng, AI là một thực tập sinh siêu năng lực. Nếu bạn có Gu tầm thường, bạn sẽ chọn ra một sản phẩm tầm thường từ AI. Nếu bạn có Gu xuất sắc, bạn sẽ biến sức mạnh của AI thành kiệt tác.
"Nếu bạn có Gu tầm thường, bạn sẽ chọn ra một sản phẩm tầm thường từ AI. Nếu bạn có Gu xuất sắc, bạn sẽ biến sức mạnh của AI thành kiệt tác."
2. Sự cộng hưởng vai trò giữa Sáng tạo - Biên tập - Thẩm định
Ví dụ trong ngành Agency, sự thay đổi này cực kỳ rõ rệt.
Bối cảnh cũ, Planner được đánh giá dựa trên khả năng hoạch định chiến lược (Creator/ Strategic) như: ai research sâu và nhanh hơn, ai viết được nhiều direction hơn, ai deck slide đẹp hơn… thì với bối cảnh mới (kỷ nguyên AI), Planner được đánh giá dựa trên thêm hai kỹ năng “biên tập” và “thẩm định” (Editor & Shaper).
Tình huống: Cần tìm Insight cho chiến dịch Tết của một hãng trang sức cao cấp.
Cách làm cũ (AI support mức thấp): Bạn hỏi AI – “Liệt kê 10 insight về ngày Tết”. AI trả về 10 câu chung chung như “Tết là sum vầy”, “Tết là quà tặng”. Bạn chọn bừa một cái. -> Kết quả: Nhạt nhòa.
Cách làm của người có “Gu” (Strategic Lead): Bạn hiểu bối cảnh năm nay kinh tế buồn, người ta sợ sự phô trương hào nhoáng. “Gu” của bạn mách bảo rằng Insight phải là “Sự biết ơn thầm lặng”. Bạn “ra lệnh” cho AI: “Tìm những góc nhìn về sự hy sinh thầm lặng của người phụ nữ trong Tết, nhưng không được bi lụy mà phải sang trọng, tôn vinh”.
- Kết quả, AI trả về 5 options. Bạn dùng “Gu” để loại bỏ những option sáo rỗng và giữ lại một ý tưởng đắt giá nhất. -> Kết quả: Chạm và Độc đáo.
- Lúc này, AI làm phần “Văn”, còn bạn giữ phần “Hồn”. Và bạn đã thể hiện được rất gõ GU CHIẾN LƯỢC của mình trong việc tìm Insight – có chắt lọc và thẩm định.
3. Tại sao AI không thể có "Gu"?
Có hai lý do, dù là Gemini, chatGPT, Gork hay bất kỳ mô hình nào khác – AI luôn cần con người.
Thứ nhất: AI chưa bao giờ “đau khổ”. “Sự vĩ đại đến từ tính cách. Tính cách hình thành từ những người đã chịu đựng”.
- AI có thể đã đọc hết sách về tình yêu, nhưng AI chưa bao giờ thất tình.
- AI đọc hết sách kinh doanh, nhưng AI chưa bao giờ thực chiến hay phá sản.
Chỉ có chúng ta (con người) mới đủ sự thấu cảm về chính những “vết sẹo” đó và sự nhạy cảm với thời cuộc. Chúng ta biết khi nào khách hàng đang hài lòng hay nóng giận, khi nào thị trường đang đỉnh sóng khi nào đang trầm lắng. AI chỉ nhìn thấy các con số và chữ, còn con người mới nhìn thấy được bối cảnh của thực tế.
Thứ hai: AI không có “hệ giá trị” (core values). Doanh nghiệp và thương hiệu tồn tại dựa trên văn hóa và niềm tin. AI có thể đề xuất các giá trị tích luỹ từ nguồn dữ liệu lớn, nhưng AI không biết thế nào là “đạo đức kinh doanh” hay “bản sắc thương hiệu” nếu con người không dạy chúng. Một quyết định sa thải 1000 nhân viên có thể là “tối ưu” về mặt toán học, nhưng lại là thảm họa về mặt văn hóa – chỉ có người lãnh đạo có “Tâm” và “Gu” mới nhìn ra được điều đó.
Tạm kết
AI giống như một dàn nhạc giao hưởng vĩ đại với hàng ngàn nhạc cụ. Nó có thể chơi bất cứ bản nhạc nào với kỹ thuật hoàn hảo. Nhưng nó sẽ mãi mãi im lặng hoặc tạo ra những âm thanh hỗn loạn nếu thiếu một người Nhạc trưởng. Người Nhạc trưởng đó chính là chúng ta (con người).
Con người không cạnh tranh với AI về tốc độ hay trí nhớ. Hãy dùng AI để khuếch đại “Gu” thẩm mỹ và tư duy chiến lược của riêng mình.
Miễn trừ trách nhiệm (Disclaimer): Đây là nội dung có sự tham gia của AI, chỉ mang tính tham khảo và không thể không có thiếu sót. Nếu cần đóng góp những thông tin sai hoặc liên hệ tham vấn thêm, hãy gửi email đến địa chỉ [email protected] để được hỗ trợ.
